Türkiye'nin narenciye üretiminin yüzde 70'inden fazlasını karşılayan Adana ile Mersin bölgesinde, 2026 yılı ürün toplama döneminde birim maliyetlerle bahçe satış fiyatları arasındaki uçurum derinleşti. Akaryakıt, gübre, tarımsal ilaç, sulama elektriği, işçilik giderlerindeki sert yükseliş karşısında bahçe çıkış fiyatlarının baskılanması, üreticiyi zarar sarmalına sürükledi.
Bölgedeki ziraat odaları ile üretici birliklerinin saha verileri, mandalina, portakal, limon bahçelerinde emeğin karşılığının alınamadığını ortaya koyuyor.
Girdi kalemlerindeki yükseliş üreticiyi zorluyor
Çukurova ovasında bir dönümlük narenciye bahçesinin yıllık bakım giderlerini yukarı çeken temel unsurlar şöyle sıralanıyor:
Enerji ile Sulama Giderleri: Tarımsal sulamada kullanılan elektrik bedelleri ile mazot fiyatlarındaki artış, bahçe bakım bütçesinin en büyük kalemini oluşturuyor.
Gübre ile Bitki Koruma İlaçları: İthalata dayalı kimyasal gübreler ile Akdeniz meyve sineği gibi zararlılara karşı kullanılan tarımsal ilaçların fiyatları, yıl içinde katlanarak arttı.
İşçilik ile Toplama Maliyetleri: Budama, ilaçlama, sulama süreçlerinin yanı sıra ürün toplama döneminde artan günlük işçi yevmiyeleri ile sandık-nakliye giderleri birim maliyeti doğrudan yükseltti.
Ürün bazında birim maliyet ile bahçe çıkış fiyatı karşılaştırması
Adana ile Mersin genelindeki ortalama verim değerleri üzerinden hesaplanan 2026 sezonu birim kilogram maliyetleri ile bahçe çıkış fiyatları arasındaki tablo, üreticinin karşı karşıya kaldığı iktisadi tabloyu net biçimde gösteriyor:
| Ürün Türü |
Ortalama Birim Maliyet (TL/kg) |
Bahçe Çıkış Fiyatı (TL/kg) |
Üretici Kâr / Zarar Durumu |
Temel Pazar Sorunu |
| Mandalina (Satsuma / Nova) |
11,50 - 13,00 TL |
7,00 - 9,50 TL |
Kilogramda ortalama 3,50 TL zarar |
Dış satım talebindeki daralma, iç piyasa yığılması |
| Portakal (Washington) |
10,50 - 12,00 TL |
6,50 - 8,50 TL |
Kilogramda ortalama 3,75 TL zarar |
Meyve suyu sanayisi alım kotalarının düşüklüğü |
| Limon (Enterdonat / Lamas) |
13,00 - 15,00 TL |
8,00 - 11,00 TL |
Kilogramda ortalama 4,25 TL zarar |
Depolama maliyetlerinin yüksekliği, alıcı eksikliği |
"Bahçede 8 lira olan ürün rafta 45 liraya çıkıyor"
Üretim maliyetinin altında kalan bahçe çıkış fiyatlarına karşın büyük kentlerin market raflarında narenciye fiyatlarının 35 ile 50 lira aralığında satılması, tedarik zincirindeki yapısal bozukluğu gözler önüne seriyor. Aracı, komisyoncu, nakliye, fire giderlerinin eklendiği bu süreçte hem üretici zarar ediyor hem tüketici yüksek fiyatla karşılaşıyor.
Çözüm için ivedi adım beklentisi
Adana ile Mersinli üreticiler, narenciye bahçelerinin sökülmemesi ve gelecek sezon üretimin aksamaması için şu önlemlerin ivedilikle yaşama geçirilmesini isteniyor:
Dış Satım Desteklerinin Artırılması: Tarımsal ürün dış satımında uygulanan devlet desteklerinin güncel maliyetlere göre yeniden düzenlenmesi gerekiyor.
Doğrudan Girdi Desteği: Çiftçiye mazot, gübre, tarımsal sulama elektriği kalemlerinde doğrudan indirim sağlanması önem taşıyor.
Kamu Alım Devreye Girmeli: Toprak Mahsulleri Ofisi ya da ilgili kamu kuruluşlarının piyasayı dengeleyici alımlar yaparak taban fiyat oluşturması bekleniyor.