0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

CHP Niğde Milletvekili, TBMM Tarım, Orman, Köyişleri Komisyonu ile KİT Komisyonu Üyesi Ömer Fethi Gürer, 2020 yılında soru önergesiyle gündeme getirdiği Rize’deki Stevia (şeker otu) yatırımının yıllar geçmesine karşın işletmeye açılamayan boş bir yapıya dönüştüğünü söyledi. ÇAYKUR denetiminde şeker otu yatırımını sorgulayan Gürer, kamu kaynaklarının plansız biçimde tüketildiğine dikkat çekti.

Tarımda ön inceleme (fizibilite) yapılmadan yaşama geçirilen tasarıların kamu kaynaklarının kullanımında büyük sorunlara yol açtığını belirten Gürer, Rize’deki işliğin yıllardır sonuçlandırılamayan yatırımlara çarpıcı bir örnek oluşturduğunu vurguladı.

Sayıştay bulguları ile artan maliyet tablosu

Milletvekili Ömer Fethi Gürer’in KİT Komisyonu görüşmelerinde paylaştığı Sayıştay verileri, yapıdaki parasal kaybı gözler önüne serdi:

Güncel Maliyet Karşılığı: 2020 yılında 16 milyon lira harcanan yatırımın, o günkü 6,80 liralık dolar kuru üzerinden hesaplanan bugünkü karşılığı 118 milyon 251 bin lirayı aştı.

Toplam Harcama Tutarı: Sayıştay bildirimlerine göre işlik için yapılan toplam yatırım gideri 2026 yılı itibarıyla 22 milyon 181 bin liraya ulaştı.

Sonuçsuz İhaleler: Yapının kiralanması amacıyla dört kez ihaleye çıkılmasına karşın uygun öneri alınamadığı için işliğin kullanılmadan çürüme tehlikesiyle karşı karşıya olduğu belirtildi.

“Halkın milyonları harcandı, ortada üretim yok“

ÇAYKUR yetkililerinin komisyondaki açıklamalarını eleştiren Ömer Fethi Gürer, tarımsal üretim altyapısı kurulmadan işlik açılmasının yarattığı çıkmazı şu sözlerle özetledi:

“2020 yılında Bakanlığa sorduk; düz toprak yok, üretici ekmiyor, işlik çalışmıyor yanıtını aldık. Aradan yıllar geçti, bugün yine aynı sorunları konuşuyoruz. Dört kez ihaleye çıkılmış, alan yok. Halkın milyonları harcandı, ortada üretim yok, sonuç yok. Bunun hesabını kim verecek?”

Gürer, şu sözlere yer verdi:

“Bu konuyu ilk kez gündeme getirmiyoruz. 2020 yılında Tarım ve Orman Bakanlığına verdiğimiz yazılı soru önergesiyle Rize’de Stevia bitkisinden şeker ve şeker alt ürünleri elde edilmesi amacıyla kurulan tesisin durumunu sormuştuk. O dönem Bakan Bekir Pakdemirli, tesisin yüzde 95 oranında tamamlandığını, yaklaşık 16 milyon lira harcandığını ancak ürün yetiştirilemediği için tesisin işletmeye alınamadığını açıklamıştı.

O gün de sormuştuk: Bir yatırım yapılırken o bitkinin hangi coğrafyada yetişeceği, üretim koşullarının uygun olup olmadığı, çiftçinin bu ürünü yetiştirip yetiştiremeyeceği araştırılmaz mı? Önce tesis kuruluyor, milyonlarca lira harcanıyor, sonra o bölgede yeterli düz arazi bulunmadığı, üreticinin bitkiyi yetiştirmediği ortaya çıkıyor. Yani önce para harcanıyor, sonra bu yatırımın neden çalışmadığı açıklanmaya çalışılıyor.

Aradan altı yıl geçti. 2026 yılı Kasım ayında KİT Komisyonunda ÇAYKUR yetkililerine aynı konuyu yeniden sorduk. Sayıştay raporlarında yer alan bilgilere göre bu yatırımın maliyeti 22 milyon 181 bin liraya ulaşmış. 2020 yılında 16 milyon lira olarak açıklanan yatırım, bugün 22 milyon lirayı aşmış durumda. Ayrıca 2020 yılında dolar 6,8 lira iken 16 milyon TL harcanıyor ve bugün dolar 50,2 TL’yi gördü. Güncel kur üzerinden zararı hesaplarsak 118 milyon 117 bin 647 TL çöpe atılmıştır. Ancak ortada üretime geçmiş, ülke ekonomisine katkı sağlayan bir tesis yok.

“Dört kez ihaleye çıkmışlar, bir tane talipli bulamamışlar!”

Komisyonda ÇAYKUR yetkililerine bu tesisin bugün ne durumda olduğunu sorduk. Verilen yanıtlar, 2020 yılında ortaya koyduğumuz sorunların hâlâ çözülemediğini gösteriyor.

Çin’den getirilen Stevia tohumları üreticilere dağıtılmış, ekim yapılması teşvik edilmiş. Ancak bitkinin yetiştirilmesinin ciddi bakım gerektirmesi ve üç yılda bir yenilenmesinin zorunlu olması nedeniyle üreticiler bu ürünü yetiştirmeyi kabul etmemiş. Yani tesisin ihtiyacı olan ham madde üretilememiş.

Peki, tesis ne olmuş? ÇAYKUR yetkililerinin açıklamasına göre kiraya verilmesi amacıyla dört kez ihaleye çıkılmış, ancak uygun teklif gelmediği için kiralama gerçekleştirilememiş.

Şimdi bir komisyon oluşturulduğu, bazı firmalarla görüşüldüğü, kira bedelinin belirlenmesinin ardından yeniden ihale yapılacağı ifade ediliyor. Altı yıldır çözülemeyen bir mesele var. Dört kez ihale yapılmış, talipli çıkmamış. Şimdi beşinci kez mi denenecek? Bir yatırımın yapılabilirliği, ekonomik değeri ve işletme koşulları en başında araştırılmaz mı? Bu tesisin hangi ekonomik gerekçeyle kurulmasına karar verildi, bugün neden kimse kiralamak istemiyor?

“Düz arazi yok, üretici yok, hammadde yok; peki tesis niye kuruldu?”

2020 yılında Bakanlığın verdiği yanıtta, Stevia bitkisinin düz ve taban arazilerde yetiştirilebildiği, Rize’de bu özelliklere sahip yeterli arazinin bulunmadığı belirtilmişti. Düz ve taban arazilerin çoğunluğunun çay bahçelerine ayrıldığı açıklanmıştı. Üreticilere dağıtılan fidelerden de beklenen sonuç alınamamıştı.

Şimdi aynı kurum, üreticinin bu bitkiyi yetiştirmediğini ve tesisin dört kez ihaleye çıkarılmasına rağmen kiralanamadığını söylüyor.

Bir tarımsal yatırımda önce bölgenin iklimi, toprağı, arazisi, su imkânı, ürünün yetişme koşulları ve üreticinin ekonomik durumu araştırılır. Ardından üretim planlaması yapılır. Ham madde temin edilemiyorsa fabrika nasıl çalışacak? Üretici yetiştirmiyorsa tesis hangi ürünle üretim yapacak? Bu soruların yanıtı alınmadan yatırım yapılmasının sonucu bugün karşımızda duruyor.

Ülkemizde şeker pancarı üretimi ve şeker sanayisi gibi köklü bir üretim altyapısı varken, alternatif ürün yatırımlarının da bilimsel, ekonomik ve tarımsal gerçeklere göre planlanması gerekir. Yenilikçi üretime karşı değiliz. Ancak kamu kaynağı kullanılıyorsa yatırımın fizibilitesi yapılmalı, üretim koşulları önceden belirlenmeli ve harcanan paranın karşılığında topluma ne kazandırılacağı hesaplanmalıdır.

“Kamu kaynağı atıl bekliyor”

Rize’deki Stevia tesisine harcanan para 16 milyon lira (güncel kurla 118 milyon 117 bin 647 lira) 22 milyon 181 bin liraya çıkmış. Ancak bu yatırım üretime katkı sağlayamamış. Dört kez kiralama ihalesine çıkılmış, uygun teklif alınamamış. Şimdi yeniden ihale hazırlığından söz ediliyor.

Burada sorulması gereken yalnızca tesisin bugün nasıl kiralanacağı değildir. Asıl soru, bu yatırımın hangi fizibilite çalışmasına dayanarak yapıldığı, TÜRK-ŞEKER ile dahi istişare edilmeden bu macera neden girildiği, Şekerpancarı şeker üretimi yeterli iken bu arayışa neden ihtiyaç duyulduğu, bu kararı kimler verdiği soruları boşluktadır. Üretim koşullarının neden önceden araştırılmadığı, üreticiyle neden sürdürülebilir bir üretim modeli oluşturulamadığı ve kamu kaynaklarının neden yıllarca atıl kaldığıdır.

Yapılan yatırımın üretime, istihdama, çiftçiye ve ülke ekonomisine katkı sağlaması gerekir.

“22 milyon liralık yatırımın hesabı verilmeli”

2020 yılında bu yatırımın sorunlarını Meclis gündemine taşıdık.Bugün 2026 yılındayız ve aynı yatırım hâlâ atıl durumda. Üstelik harcanan para 22 milyon 181 bin liraya ulaşmış.

Bu yatırımın başlangıcında kimler fizibilite yaptı? Rize’nin arazi koşulları neden yeterince değerlendirilmedi? Üreticilerin bu bitkiyi yetiştirmeyeceği neden öngörülemedi? Dört ayrı ihalede neden uygun teklif alınamadı? Yeniden kiralama girişiminden sonuç alınamazsa ne yapılacak?

2020 yılında verdiğimiz önergeyle gündeme getirdiğimiz sorun, 2026 yılında hâlâ çözülememiştir. Tarımda plansızlığın, fizibilitesiz yatırımın ve kamu kaynaklarının etkin kullanılmamasının somut örneklerinden biriyle karşı karşıyayız.

Halkın vergileriyle yapılan yatırımların hesabı verilmelidir.”

TariminSesi.Com.Tr internet sitesinde yayınlanan içerikleri kaynak göstererek alabilirsiniz.