İran’da yaşanan çatışmalar, üretim giderlerinin aşırı yükselmesi, ana dış satım yollarının kapanması nedeniyle yeryüzü genelinde gıda güvenliğini sarsıyor. Dünya Bankası’nın sunduğu son rapor, çiftçilerin parasal olanaklarının son dört yılın en düşük düzeyine gerilediği yönünde uyarıda bulunuyor. Bu gerilemenin ana nedeni, doğal gaz fiyatlarındaki tırmanışa bağlı olarak gübre harcamalarının fırlamasıdır.

Enerji gideri gübreye dönüşüyor

Tarım alanı ile enerji pazarları arasındaki sarsılmaz bağ, bugünkü bunalımın odağında yer alıyor. Azotlu gübre üretiminin ana maddesi olan doğal gazdaki fiyat artışları, doğrudan üreticinin tarladaki harcamasına yansıyor. Fertilisers Europe yetkilileri, “Gübre enerjidir; enerji gideri arttığında gübre fiyatı da kendiliğinden yükselir” diyerek durumun ciddiyetini belirtiyor. İran’daki savaşın etkisiyle petrol fiyatlarının varil başına 126 doları aşması, 2022 yılından bu yana görülen en büyük enerji sarsıntısı olarak kayıtlara geçti.

Avrupa ile küresel güney: Farklı görünümler

Avrupa, geçmiş dönemdeki yüksek üretimi, 2025 sonundaki rekor alımları sayesinde şimdilik bir bulunabilirlik sorunu yaşamıyor. Ancak Avrupalı çiftçiler, çok düşük kazanç payları, ağır düzenleyici baskılar altında eziliyor.

Dünyanın geri kalanında, özellikle Asya ile Küresel Güney’de durum çok daha korkunç. Birleşmiş Milletler Gıda ile Tarım Örgütü (FAO), Hürmüz Boğazı’ndaki taşımacılık aksamaları nedeniyle Hindistan, Bangladeş, Mısır, Sudan gibi ülkelerde ağır bir gübre kıtlığı yaşandığını bildiriyor. Bu bölgelerde artan harcamalar, ürün eksikliği; açlık tehlikesini, azık güvensizliğini tetikliyor.